Sinds 1 januari 2026 is de GACS-verplichting een wettelijk feit voor grote utiliteitsgebouwen. De overheid stelt hiermee eisen aan de automatisering van installaties voor verwarming, koeling en ventilatie. Gebouweigenaren moeten voldoen aan specifieke prestatieklassen om handhaving en dwangsommen te voorkomen. In deze blog leggen wij uit waarom er problemen rond deze regelgeving ontstaan en hoe wij helpen met passende oplossingen.
De technische inhoud van de GACS-verplichting
GACS staat voor Gebouw Automatisering en Controle Systeem. Sinds 1 januari 2026 geldt deze verplichting voor utiliteitsgebouwen met een gecombineerd vermogen groter dan 290 kW voor HVAC-systemen (verwarming, ventilatie en airconditioning). GACS is geen losse applicatie, maar een kwaliteitsniveau waaraan de automatisering van de installaties en het binnenklimaat moet voldoen.
Het systeem bestaat uit twee hoofdonderdelen: Building Automation and Control (BAC) en Technical Building Management (TBM). BAC regelt en beheert alle gebouwgebonden installaties, terwijl TBM de energieprestaties monitort, analyseert en waar nodig bijstuurt. De regelgeving hanteert vier prestatieklassen (A t/m D) volgens de NEN-EN-ISO 52120-1 norm. Op basis van de huidige wetgeving gelden de volgende minimale eisen:
- Bestaande bouw: Moet minimaal voldoen aan GACS-klasse C (Standaard automatisering). Hierbij moeten BAC-systemen minimaal aan klasse C voldoen.
- Nieuwbouw: Moet minimaal voldoen aan GACS-klasse B (Geavanceerde automatisering). Hierbij moeten TBM-systemen minimaal aan klasse B voldoen om energieverbruik actief te optimaliseren.
Je toont de aanwezigheid van een GACS aan via productinformatie, een certificaat van compliance of een ingevulde RVO-checklist. Let op: per 31 december 2029 daalt de ondergrens voor deze verplichting naar 70 kW, waardoor ook kleinere utiliteitsgebouwen hieraan moeten voldoen.
Risico’s en gevolgen voor gebouweigenaren
Gebouweigenaren die de GACS-eisen negeren, riskeren handhaving door de gemeente of de Omgevingsdienst. Handhavende instanties leggen bij overtreding een dwangsom op. Naast juridische risico’s ontstaan er financiële nadelen. Zonder een werkend GACS brandt de verwarming vaak onnodig. Je mist hierdoor een besparing van 10% tot 40% op energie- en onderhoudskosten. Ook blijft de verplichte periodieke Scope 14-keuring en de vijfjaarlijkse EPBD-keuring van kracht voor gebouwen zonder GACS. Jouw gebouw is zonder deze automatisering minder goed voorbereid op stijgende energieprijzen en de huidige netcongestie.
Onafhankelijk advies PH Bouwadvies
PH Bouwadvies is de onafhankelijke partner die flexibel met je meedenkt over de GACS-verplichting. Wij adviseren en schrijven voor welk type systeem nodig is om aan de wettelijke eisen te voldoen en een goed energielabel te behalen. We kijken hierbij puur naar de invloed van het type systeem op de energieprestatie; we gaan niet in op de interne werking of de specifieke instellingen van de installatie.
De technische inregeling en monitoring laten we volledig over aan gespecialiseerde bedrijven. In de ontwerpfase bepalen we welk type systeem het beste resultaat geeft voor jouw gebouw, terwijl we in de opleverfase nauwkeurig vastleggen wat er daadwerkelijk is toegepast. Dit leggen onze gediplomeerde EP-adviseurs vast in een projectdossier dat bewijst dat je aan de regels voldoet en standhoudt bij controles. In een maatwerkadvies rekenen we daarnaast voor je uit wat de invloed van dit type systeem is op je energieverbruik en wat de terugverdientijd van de investering is.
Heb je hulp nodig bij het toetsen of voorschrijven van het type GACS-systemen?
Bekijk direct onze diensten voor utiliteitsbouw:
- BENG-vergunningsfase (Ontwerp): Dit is het adviestraject. Hier kijken we op hoofdlijnen welk type GACS-systeem (klasse A t/m D) nodig is om de BENG-eisen te halen en de vergunning te verkrijgen.
- BENG-opleverfase: Dit is het “het-is-wat-het-is”-traject. Wij constateren fysiek welk systeem aanwezig is en welke klasse in de documentatie staat. Dit verwerken we voor het definitieve energielabel.
- Maatwerkadvies: Dit advies gaat een stap verder door ook naar de financiële kant te kijken. We rekenen uit wat de investering in een type GACS-systeem onder de streep oplevert qua besparing en terugverdientijd.
Conclusie
De GACS-verplichting is sinds 1 januari 2026 een wettelijk feit voor eigenaren van grote utiliteitsgebouwen (>290 kW). Het systeem verhoogt het rendement en verlaagt de CO2-uitstoot aanzienlijk. Door tijdig aan de juiste klasse (B voor nieuwbouw, C voor bestaand) te voldoen, voorkom je dwangsommen en vervallen andere dure keuringsplichten. PH Bouwadvies toetst en adviseert over verschillende types GACS-systemen om aan de gestelde regels te voldoen en verbetert de energieprestatie van jouw gebouw door vakkundig advies en nauwkeurige rapportages. Neem vandaag nog contact met ons op voor een controle van jouw gebouw.
Eerder gepubliceerde wet- en regelgeving blogs
Op onze speciale tijdlijnpagina ‘wijzigingen in wet- en regelgeving bouw’ houden we wijzigingen handig bij in een digitale tijdlijn. Klik hier als je automatisch op de hoogte gehouden wil worden bij wijzigingen. Hierdoor kun je eenvoudig zien wanneer welke regel van kracht is. Met behulp van blogs lichten we de wijzigingen toe en geven we aan hoe je hiermee om kunt gaan.
Alle wijzigingen blogs:
- Wijzigingen wet- en regelgeving bouw? Blijf automatisch op de hoogte
- Nieuwe drempeleis van maximaal 2 cm: grote gevolgen voor de bouw
- GACS-verplichting grote utiliteitsgebouwen
- Energielabelverplichting monumenten
- Thuisbatterij factor in bepaling energielabel
- Nieuwe labelklasse A0 voor energieneutrale gebouwen